Województwo śląskie położone jest na bardzo zróżnicowanym geologicznie i geomorfologicznie obszarze. Dzięki temu można tu obserwować wiele typów krajobrazów. Południową część województwa zajmują góry - Beskid Śląski, Beskid Żywiecki oraz część Beskidu Małego i Beskidu Makowskiego, należące do potężnego europejskiego łańcucha górskiego Karpatów.

Na północ od obszarów górskich rozciąga się pas kotlin. W Kotlinie Oświęcimskiej rozlewa swoje wody w szerokiej dolinie, wypływająca z gór Wisła. Jest to tzw. "Kraina tysiąca jezior" (Żabi Kraj), gdzie znajduje się największa liczba stawów hodowlanych w województwie, a także największy na tym terenie zbiornik wodny - Zbiornik Goczałkowicki.

Dalej na północ teren wznosi się, tworząc Wyżynę Śląską, obejmującą centralną część województwa. Do niej przylegają: Wyżyna Woźnicko-Wieluńska i Krakowsko-Częstochowska. Za nimi, na północno-wschodnich krańcach, położony jest jeszcze fragment Wyżyny Małopolskiej. Zachodnia część województwa, to południowo-wschodni obszar Niziny Śląskiej, należącej do pasa Nizin Środkowopolskich, będącego częścią rozległego Niżu Środkowoeuropejskiego.

Zróżnicowanie krajobrazowe województwa wynika, jak już wspomniano, przede wszystkim z budowy geologicznej i związanej z nią morfologii terenu. Skały podłoża warunkują powstawanie specyficznych typów gleb, na których rozwijają się odpowiadające im zbiorowiska roślinne.

Także wody powierzchniowe zachowują się inaczej, w zależności od podłoża. I tak na przykład, na terenach Wyżyny Częstochowskiej, zdecydowanie uboższa sieć wód powierzchniowych jest wynikiem bardzo dobrej przepuszczalności skrasowiałych skał wapiennych.

Obrazu wszystkiego dopełnia klimat - wymieniany jako ostatni, ale wcale nie mniej ważny element przyrody nieożywionej. Pod tym względem w województwie śląskim, jako niezbyt rozległym obszarze, nie odnotowuje się znaczących skrajności. Wyjątek stanowią góry, gdzie obserwuje się zdecydowanie wyższe opady i niższe temperatury, co wynika ze znanej zależności zmiany warunków klimatycznych wraz ze zmianą wysokości nad poziomem morza.

Wzajemnie przeplatające się i ściśle ze sobą powiązane elementy przyrody nieożywionej, tworzą warunki dla życia roślin i zwierząt.

Obszary o zbliżonych cechach, głównie morfologicznych, tworzą odrębne regiony wydzielane w tzw. regionalizacji fizycznogeograficznej.