zaproponuj artykuł

Instytucje i organizacje

Geoportale

 
ORSIP - Geoportal Województwa Śląskiego
ORSIP - Moduł Przyroda
BioGeo Silesia
 
Geoportal RDOŚ Katowice
geoportal.gov.pl

Biblioteki cyfrowe

 
Kolekcja "Natura" ŚBC
 

Infografiki

Infografika Kleszcze
Kleszcze

Park Orlich Gniazd

Wyżyna Krakowsko-Częstochowska, okolice Smolenia fot. M. Kocurek
Wyżyna Krakowsko-Częstochowska,
okolice Smolenia
fot. M. Kocurek

Park_orlich_gniazd
Park Orlich Gniazd - okolice Zawiercia-Skarżyc
Fot. K. Sokół

Brama Twardowskiego, rezerwat Parkowe fot. J. B. Parusel
Brama Twardowskiego,
rezerwat Parkowe
fot. J. B. Parusel

Rezerwat Góra Zborów fot. K. Henel
Rezerwat Góra Zborów
fot. K. Henel

rez_gchelm
Rezerwat Góra Chełm
Fot. K. Sokół

Park Orlich Gniazd utworzony został w 1980 roku w granicach byłego województwa katowickiego na mocy uchwały Wojewódzkiej Rady Narodowej w Katowicach. Na terenie województwa częstochowskiego, park powołano w roku 1982. Po reformie terytorialnej w 1999 r. znalazł on się w granicach dwóch województw - śląskiego i małopolskiego. Jego powierzchnia wynosi 54 060 ha, a powierzchnia otuliny - 59 386 ha. Park Orlich Gniazd posiada walory krajobrazowe i przyrodnicze niepowtarzalne w skali kraju, a nawet Europy.

Park położony jest w obrębie Wyżyny Częstochowskiej. W budowie geologicznej tej jednostki dominują utwory mezozoiczne - górnojurajskie wapienie skaliste, wapienie płytowe, margle i wapienie kredowe. Utwory te na przeważającej powierzchni przykryte zostały osadami czwartorzędowymi, głównie piaskami. Charakterystycznym elementem krajobrazu parku są: formy krasowe powstałe w wyniku erozji mezozoicznych warstw skalnych - malownicze wzgórza z ostańcami skalnymi, doliny krasowe i jary oraz system krasu podziemnego - liczne schroniska skalne i jaskinie. Największe nagromadzenie form krasu podziemnego występuje w rezerwacie Sokole Góry i w rejonie Olsztyna oraz w dolinie rzeki Wiercicy. Do najciekawszych obiektów jaskiniowych z bogatą szatą naciekową należą: Jaskinia Maurycego i Jaskinia Koralowa w Sokolich Górach oraz jaskinia Wiercica koło Złotego Potoku. Mniej wyrazistym, choć istotnym elementem krajobrazu jurajskiego są źródła krasowe, tzw. wywierzyska. Największe z nich to: Źródła Zygmunta i Elżbiety w Złotym Potoku, źródła Centurii w Hutkach-Kankach, źródła w Mstowie i Zdowie. Dużą osobliwością parku jest wielkopowierzchniowy obszar depozycji piasków rzecznolodowcowych, znajdujący się w jego południowej części. Odlesienie tego obszaru na początku wieku oraz zaburzenie stosunków hydrologicznych, na skutek działalności górniczej na sąsiednich terenach, doprowadziło do powstania największego obszaru pustynnego w Europie - Pustyni Błędowskiej.

Urozmaicona rzeźba terenu, różnorodność gleb i specyficzne warunki klimatyczne decydują o niezwykłym bogactwie świata roślin i zwierząt Parku Orlich Gniazd. Większość jego powierzchni zajmują lasy. Wzgórza porośnięte są głównie przez buczyny - żyzną buczynę sudecką, ciepłolubną buczynę storczykową, kwaśną buczynę niżową i rzadziej spotykaną - buczynę pomorską oraz przez wielogatunkowe lasy grądowe. W obniżeniach wypełnionych piaskami rozwijają się bory sosnowe, wśród których dominuje bór świeży. Na piaszczystych terenach bezleśnych, częstym zbiorowiskiem są murawy psammofilne. Występują one na obrzeżach lasów, miedzach, oraz - wtórnie - na nieużytkowanych, ubogich gruntach porolnych. Znaczne powierzchnie muraw psammofilnych spotkać można na Pustyni Błędowskiej. Niezalesione partie wzgórz wapiennych, użytkowane niegdyś pastersko, porastają kwieciste murawy kserotermiczne i zarośla z udziałem gatunków ciepłolubnych. W szczelinach i na półkach skalnych ostańców rozwijają się murawy naskalne.

Na terenie parku występuje wiele rzadkich i chronionych gatunków roślin. Do największych osobliwości należą rośliny endemiczne dla Polski: warzucha polska - rosnąca w źródliskach Centurii i Wiercicy oraz przytulia krakowska, której stanowiska znajdują się na skałkach w okolicach Olsztyna. Występują tu rzadkie gatunki górskie, np. relikt glacjalny - skalnica gronkowa oraz stepowe - wisienka stepowa.

Świat zwierząt jest niezwykle różnorodny i bogaty, choć nie do końca poznany, zwłaszcza fauna zwierząt bezkręgowych. Wśród bezkręgowców największą osobliwość stanowią reliktowe gatunki owadów jaskiniowych, w tym dwa podgatunki endemiczne chrząszczy - Choleva lederiana i Catops tristis infernus oraz reliktowe gatunki mięczaków (źródlarka karpacka) i pajęczaków (Ischyropsalis hellwigi i Paranemastoma quadripunctatum).

Duża liczba obiektów jaskiniowych, stanowiących dogodne miejsca godów oraz hibernakulum dla nietoperzy, sprzyja bogactwu chiropterofauny. Na terenie Jury stwierdzono występowanie 17 gatunków nietoperzy, w tym rzadkich w skali kraju - nocka Bechsteina, nocka łydkowłosego, nocka orzęsionego, podkowca małego.

Do szczególnie interesujących przedstawicieli herpetofauny parku należy, rzadki w skali kraju, gatunek węża - gniewosz plamisty.

Park Orlich Gniazd odznacza się także nagromadzeniem obiektów zabytkowych, wśród których najbardziej charakterystyczne są ruiny średniowiecznych zamków i strażnic obronnych, posadowionych na wyniosłych ostańcach skalnych.

Obszary i obiekty szczególnie interesujące krajobrazowo i cenne przyrodniczo objęto dodatkową ochroną. Na terenie parku istnieje 10 rezerwatów przyrody: Bukowa Kępa, Góra Zborów, Góra Chełm, Kaliszak, Parkowe, Ostrężnik, Ruskie Góry, Smoleń, Sokole Góry, Zielona Góra, jeden użytek ekologiczny - Góry Towarne, 4 pomniki przyrody nieożywionej (ostańce: Zawsie, Wypaleniec, Pośrednica i Smyl w gminie Pilica) oraz liczne drzewa i aleje - pomniki przyrody ożywionej.

Materiał strony opracowano 15 marca 2004 roku. Autor opracowania: R. Bula.

Pin It

O stronie

Serwis o przyrodzie województwa śląskiego opracowywany jest przez Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska we współpracy ze specjalistami z różnych dziedzin przyrodoznawstwa. Wszystkich zainteresowanych, zarówno amatorów, jak i profesjonalistów, zapraszamy do współredagowania oraz wzbogacania jego zawartości.

dr Jerzy B. Parusel

Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska jest jednostką organizacyjną Samorządu Województwa Śląskiego.

      logo CDPGS small logo slaskie kolorowe rgb

Newsletter

Informacje o bieżących wydarzeniach.

Zapisując się do newslettera zgadzasz się na postanowienia zawarte w naszej Polityce prywatności. Po zapisaniu prześlemy e-mail potwierdzający dopisanie do newslettera. Prosimy o potwierdzenie subskrypcji.

Zbiorcze RSS | Kalendarz RSS

© 2016 Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska |
Design by SD LTD / FreshSeo
sponsorzy