logo

Berberys_zwyczajny
Berberys zwyczajny
fot. J. B. Parusel
Olcha_czarna
Olcha czarna
fot. J. B. Parusel
Wawrzynek_wilczelyko
Wawrzynek wilczełyko
fot. K. Henel
Zdrojowka_rutewkowata
Zdrojówka rutewkowata
fot. J. B. Parusel
Starzec_kedzierzawy
Starzec kędzierzawy
fot. J. B. Parusel
Specyficzne położenie województwa śląskiego w obrębie jednostek fizyczno-geogaficznych o odmiennej historii, budowie geologicznej, rzeźbie i klimacie determinuje bogactwo i różnorodność świata roślin. Odnotowano tu ponad 1 900 gatunków roślin nasiennych (okryto- i nagonasiennych), w tym 135 objętych ochroną gatunkową w Polsce (110 chronionych ściśle i 25 częściowo).

Największą grupę stanowią gatunki rodzime, rosnące w różnych typach zbiorowisk roślinnych charakterystycznych dla naszej strefy klimatycznej. Poza tym spotykamy tu znaczną liczbę roślin obcego pochodzenia. Część z nich dotarła na nasze ziemie w okresie polodowcowym wraz z rozwojem rolnictwa, np. niektóre pospolite chwasty, jak: chaber bławatek, fiołek polny, ostróżeczka polna. Inne przybyły po odkryciu Ameryki i innych kontynentów wraz z rozwojem wymiany handlowej, np. moczarka kanadyjska, nawłoć późna, bieluń dziędzierzawa. Obie te grupy "obcych przybyszów" zadomowiły się już w naszej florze i są obecnie trwałym elementem krajobrazu. Najmłodsza grupa "przybyszów" to tzw. efemerofity - zbiegłe z upraw rośliny ozdobne lub użytkowe, bądź rośliny zawleczone przypadkowo podczas transportu innych towarów. Niektóre z nich okazują się czasami bardzo ekspansywne. Wkraczają na siedliska naturalne i stanowią zagrożenie dla naszych gatunków rodzimych, jako ich konkurenci.

Największą osobliwością florystyczną województwa są stanowiska 2 endemitów Polski: warzuchy polskiej i przytulii krakowskiej. Endemity to gatunki, których występowanie w skali świata ograniczone jest do stosunkowo niewielkiego regionu. Warzucha polska i przytulia krakowska należą do tzw. neoendemitów, które wyodrębniły się jako gatunki, podgatunki lub odmiany dopiero w okresie polodowcowym i z uwagi na specyfikę zajmowanych siedlisk oraz biologię rozwoju, nie zdołały się rozprzestrzenić na większym obszarze. Występowanie obydwu tych roślin ograniczone jest do obszaru Polski, a obecnie wyłącznie do granic naszego województwa. Oznacza to, iż poza tym terenem nie spotkamy ich nigdzie na świecie. Stanowią więc unikalny i niepowtarzalny element flory nie tylko naszego województwa, ale także kraju. Poza nimi, na terenie województwa śląskiego rosną (głównie w Beskidach, ale czasami także na stanowiskach niżowych) endemity oraz subendemity zachodniokarpackie (np. urdzik karpacki, świerzbnica karpacka) oraz ogólnokarpackie (np. dzwonek piłkowany, lepiężnik wyłysiały, żywokost sercowaty, żywiec gruczołowaty).

Przez region śląski przebiegają granice zasięgów wielu gatunków roślin. Granicę wschodnią osiągają tu m.in. róża francuska, turzyca Davalla, czartawa pośrednia; zachodnią - wiśnia karłowata, szczodrzeniec ruski; południowo-wschodnią - wrzosiec bagienny; południową - mącznica lekarska; północną - kłokoczka południowa, cieszynianka wiosenna, omieg górski, liczydło górskie. Znajdują się tu jedyne w Polsce miejsca występowania tojada lisiego i wilczomlecza pstrego oraz stanowiska roślin niezwykle rzadkich w skali kraju, np. języczki syberyjskiej, storczyka bladego i wątlika błotnego.

Stan poznania zasobów flory naczyniowej, pomimo prowadzonych na tym terenie od ponad stu lat badań, jest wciąż niedostateczny. Tymczasem dobre rozpoznanie świata roślin jest jednym z warunków niezbędnych do prowadzenia działań ochronnych. Na obszarze województwa śląskiego, gdzie działalność człowieka odbija się wyraźnym piętnem na środowisku przyrodniczym, jest to szczególnie ważne. Zaburzenia stosunków wodnych oraz przekształcenia powierzchni ziemi na znacznych obszarach, zabudowa i dewastacja terenów cennych przyrodniczo, a także synantropizacja szaty roślinnej - to główne przyczyny zanikania gatunków najbardziej wrażliwych i najrzadszych.

Materiał strony opracowano 30 września 2002 roku. Autor opracowania: R. Bula.

Do pobrania

dokumenty, prezentacje multimedialne, filmy o tematyce przyrodniczej