zaproponuj artykuł

Instytucje i organizacje

Geoportale

 
ORSIP - Geoportal Województwa Śląskiego
ORSIP - Moduł Przyroda
BioGeo Silesia
 
Geoportal RDOŚ Katowice
geoportal.gov.pl

Biblioteki cyfrowe

 
Kolekcja "Natura" ŚBC
 

Infografiki

Infografika Kleszcze
Kleszcze

Ptaki nielęgowe

Łęczak fot. M. Karetta

Łęczak
fot. M. Karetta

Gęś zbożowa fot. M. Stańczyk

Gęś zbożowa
fot. M. Stańczyk

Głównym czynnikiem determinującym rozmieszczenie gatunków oraz skład awifauny danego obszaru jest zdolność ptaków do przemieszczania się i wędrówki, dzięki umiejętności aktywnego lotu. Ptaki przewyższają swoimi możliwościami lokomocyjnymi inne grupy zwierząt lądowych. Spośród fauny województwa śląskiego sezonowe wędrówki podejmują także niektóre nietoperze, a z bezkręgowców - motyle, lecz ich migracja nie wykracza poza nasz kontynent. Tymczasem wiele krajowych populacji ptaków zimuje w południowej Afryce, a zasługująca na miano rekordzisty rybitwa popielata, sporadycznie stwierdzana w województwie, dociera aż do wybrzeży Antarktydy. Przyczyną wędrówki większości ptaków jest zmniejszenie się dostępności pokarmu na obszarze lęgowisk wraz ze zmianą pór roku.

Związany z migracjami ptaków różny status ich występowania w regionie prowadzi do wyodrębnienia gatunków lęgowych i nielęgowych: przelotnych (pojawiających się regularnie podczas przelotów i zimowania) oraz zalatujących (pojawiających się nieregularnie, przypadkowo i sporadycznie, czasem stwierdzonych zaledwie jeden raz).

W województwie śląskim występują ptaki o różnym typie wędrowności. Wśród gatunków lęgowych możemy wyróżnić ptaki osiadłe i koczujące, pozostające cały rok w bezpośredniej lub nieco dalszej okolicy miejsc rozrodu, np. jastrząb, sroka, pluszcz. Obok ptaków wędrownych, u których wszystkie osobniki opuszczają lęgowiska, żyją ptaki częściowo wędrowne, u których tylko część osobników migruje, zaś pozostałe nie odlatują (np. myszołów, sikory). W przypadku kosa wędrówkę podejmują ptaki z zasiedlającej lasy populacji o cechach pierwotnych, natomiast osobniki zsynantropizowane są osiadłe i zimują w miastach. Jeszcze inne populacje opuszczają region na okres zimowania, ale zjawisko to jest słabiej zauważalne, gdyż na ich miejsce przylatują ptaki z północnych i wschodnich lęgowisk danego gatunku (np. gawron, kawka, gil).

Okres polęgowych koczowań, migracji i zimowania dostarcza możliwości obserwacji ptaków nielęgowych. Najpierw, w ramach dyspersji polęgowej, pojawiają się koczujący przedstawiciele gatunków, których lęgowiska położone są stosunkowo niedaleko granic naszego regionu (m.in. czapla biała). Następnie trwa przelot długodystansowych wędrowców, przemieszczających się z położonych na dalekiej północy lęgowisk do miejsc zimowania w obszarze śródziemnomorskim i w Afryce (np. siewka złota, biegusy, brodziec śniady). Przylatują również ptaki, dla których Górny Śląsk jest częścią areału zimowania (gągoł, bielaczek, myszołów włochaty, jemiołuszka, czeczotka itp.).

Wędrówkę ptaków można dostrzec w każdym miejscu naszego regionu, jednak szlaki migracji wielu gatunków biegną przede wszystkim wzdłuż dolin rzecznych: Warty, Górnej Odry i Górnej Wisły. Jesienią trasy te wiodą w kierunku obniżeń i przełęczy w pasmach górskich Beskidów oraz Bramy Morawskiej. Szczególne znaczenie mają zbiorniki zaporowe i kompleksy stawów w dolinach rzek, na których jesienią gromadzą się tysiące migrujących ptaków wodno-błotnych, stada nocujących w szuwarach ptaków wróblowych, a wraz z nimi także ptaki drapieżne. W omawianym regionie funkcję taką pełnią zwłaszcza kompleksy stawów w sąsiedztwie Bramy Morawskiej (Łężczok i Wielikąt), Zbiornik Goczałkowicki wraz z kompleksami stawów w Dolinie Górnej Wisły oraz Zbiornik Żywiecki. Okolice wymienionych akwenów dostarczają najlepszych w regionie możliwości obserwacji ogromnych stad ptaków, a jednocześnie dla samych ptaków stanowią ostoje umożliwiające im odpoczynek oraz regenerację zasobów energetycznych organizmu przed dalszą wędrówką. Warunkiem przetrwania ptasich populacji jest nie tylko ochrona ich biotopów lęgowych, ale także zachowanie miejsc wykorzystywanych w okresie przelotów i zimowania.

Zimowanie ptaków również należy do interesujących zjawisk, zwłaszcza w ostatnich latach, w których zaszło wiele zmian w składzie awifauny zimującej w województwie, związanych w wpływem przemysłu i urbanizacji. Niezamarzające, z powodu zrzutu ścieków i podgrzanych wód, rzeki i zbiorniki oraz powtarzające się łagodne zimy skłaniają wiele tradycyjnie odlatujących ptaków do podjęcia prób zimowania. Coraz częściej można zobaczyć zimującego samotnika, świergotka łąkowego, rudzika czy kopciuszka. Regularnie zimują już stadka kormoranów, czapli siwych, wodników, kokoszek - gatunków, które dawniej zimowały tu sporadycznie lub nie czyniły tego w ogóle.

Wykaz gatunków ptaków nielęgowych województwa śląskiego

Gatunki przelotne

Rząd: Nury (Gaviiformes)
Nazwa polska Nazwa łacińska
Nur czarnoszyi Gavia arctica
Nur rdzawoszyi Gavia stellata
Rząd: Perkozy (Podicipediformes)
Nazwa polska Nazwa łacińska
Perkoz rogaty Podiceps auritus
Rząd: Brodzące (Ciconiiformes)
Nazwa polska Nazwa łacińska
Czapla biała Egretta alba
Rząd: Blaszkodziobe (Anseriformes)
Nazwa polska Nazwa łacińska
Bielaczek Mergus albellus
Gęś białoczelna Anser albifrons
Gęś zbożowa Anser fabalis
Lodówka Clangula hyemalis
Ogorzałka Aythya marila
Ohar Tadorna tadorna
Szlachar Mergus serrator
Rząd: Jastrzębiowe (Accipitriformes)
Nazwa polska Nazwa łacińska
Błotniak zbożowy Circus cyaneus
Myszołów włochaty Buteo lagopus
Rząd: Sokołowe (Falconiformes)
Nazwa polska Nazwa łacińska
Drzemlik Falco columbarius
Kobczyk Falco vespertinus
Rząd: Siewkowe (Charadriiformes)
Nazwa polska Nazwa łacińska
Bekasik Lymnocryptes minimus
Biegus malutki Calidris minuta
Biegus mały Calidris temminckii
Biegus krzywodzioby Calidris ferruginea
Biegus płaskodzioby Limicola falcinellus
Biegus rdzawy Calidris canutus
Biegus zmienny Calidris alpina
Brodziec pławny Tringa stagnatilis
Brodziec śniady Tringa erythropus
Dubelt Gallinago media
Kamusznik Arenaria interpres
Kulik mniejszy Numenius phaeopus
Kwokacz Tringa nebularia
Łęczak Tringa glareola
Mewa mała Larus minutus
Mewa srebrzysta Larus argentatus
Mewa żółtonoga Larus fuscus
Ostrygojad Haematopus ostralegus
Piaskowiec Calidris alba
Płatkonóg szydłodzioby Phalaropus lobatus
Rybitwa białoczelna Sterna albifrons
Rybitwa wielkodzioba Sterna caspia
Siewka złota Pluvialis apricaria
Siewnica Pluvialis squatarola
Szlamnik Limosa lapponica
Wydrzyk ostrosterny Stercorarius parasiticus
Rząd: Wróblowe (Passeriformes)
Nazwa polska Nazwa łacińska
Czeczotka Carduelis flammea
Górniczek Eremophila alpestris
Jemiołuszka Bombycilla garrulus
Jer Fringilla montifringilla
Rzepołuch Carduelis flavirostris
Śnieguła Plectrophenax nivalis
Świergotek rdzawogardły Anthus cervinus
Wodniczka Acrocephalus paludicola
Gatunki ptaków w tabeli ułożono w kolejności systematycznej wg rzędów, natomiast w obrębie rzędów
zastosowano kolejność alfabetyczną.

Gatunki zalatujące

Rząd: Nury (Gaviiformes)
Nazwa polska Nazwa łacińska
Lodowiec Gavia immer
Rząd: Pełnopłetwe (Pelecaniformes)
Nazwa polska Nazwa łacińska
Kormoran mały Phalacrocorax pygmeus
Pelikan różowy Pelecanus onocrotalus
Rząd: Brodzące (Ciconiiformes)
Nazwa polska Nazwa łacińska
Czapla modronosa Ardeola ralloides
Czapla nadobna Egretta garzetta
Ibis kasztanowaty * Plegadis falcinellus
Warzęcha Platalea leucorodia
Rząd: Flamingi (Phoenicopteriformes)
Nazwa polska Nazwa łacińska
Czerwonak * Phoenicopterus ruber
Rząd: Blaszkodziobe (Anseriformes)
Nazwa polska Nazwa łacińska
Bernikla białolica Branta leucopsis
Bernikla kanadyjska Branta canadensis
Bernikla obrożna Branta bernicla
Bernikla rdzawoszyja Branta ruficollis
Cyranka modroskrzydła Anas discors
Edredon Somateria mollissima
Gęś krótkodzioba Anser brachyrhynchus
Gęś mała Anser erythropus
Łabędź czarnodzioby Cygnus columbianus
Markaczka Melanitta nigra
Sterniczka * Oxyura leucocephala
Uhla Melanitta fusca
Rząd: Jastrzębiowe (Accipitriformes)
Nazwa polska Nazwa łacińska
Bielik wschodni * Haliaeetus leucoryphus
Błotniak stepowy Circus macrourus
Kaniuk Elanus caeruleus
Orlik grubodzioby * Aquila clanga
Orzeł cesarski * Aquila heliaca
Orzeł stepowy Aquila nipalensis
Orzełek Hieraaetus pennatus
Sęp płowy Gyps fulvus
Rząd: Sokołowe (Falconiformes)
Nazwa polska Nazwa łacińska
Raróg Falco cherrug
Sokół skalny Falco eleonorae
Rząd: Żurawiowe (Gruiformes)
Nazwa polska Nazwa łacińska
Hubara Chlamydotis undulata
Rząd: Siewkowe (Charadriiformes)
Nazwa polska Nazwa łacińska
Biegus arktyczny Calidris melanotos
Siewka złotawa Pluvialis fulva
Szczudłak Himantopus himantopus
Terekia Xenus cinereus
Żwirowiec łąkowy Glareola pratincola
Mewa blada Larus hyperboreus
Mewa siodłata Larus marinus
Mewa trójpalczasta Rissa tridactyla
Orlica Larus ichthyaetus
Rybitwa krótkodzioba Gelochelidon nilotica
Rybitwa popielata Sterna paradisaea
Wydrzyk długosterny Stercorarius longicaudus
Wydrzyk tęposterny Stercorarius pomarinus
Wydrzyk wielki Catharacta skua
Rząd: Stepówki (Pteroclidiformes)
Nazwa polska Nazwa łacińska
Pustynnik * Syrrhaptes paradoxus
Rząd: Sowy (Strigiformes)
Nazwa polska Nazwa łacińska
Sowa śnieżna Nyctea scandiaca
Rząd: Kraskowe (Coraciiformes)
Nazwa polska Nazwa łacińska
Żołna * Merops apiaster
Rząd: Wróblowe (Passeriformes)
Nazwa polska Nazwa łacińska
Białorzytka płowa Oenanthe isabellina
Czeczotka tundrowa Carduelis hornemanni
Drozd różnogardły Turdus ruficollis
Kalandra białoskrzydła * Melanocorypha leucoptera
Krzyżodziób sosnowy * Loxia pytyopsittacus
Łuskowiec * Pinicola enucleator
Pasterz Sturnus roseus
Płochacz halny Prunella collaris
Pomurnik Tichodroma muraria
Poświerka Calcarius lapponicus
Sikora lazurowa Parus cyanus
Skowrończyk krótkopalcowy Calandrella brachydactyla
Świergotek nadmorski Anthus petrosus
Świergotek tajgowy Anthus hodgsoni
Świstunka górska Phylloscopus bonelli
Tamaryszka Acrocephalus melanopogon
Trznadel złotawy * Emberiza aureola
Trznadelek Emberiza pusilla
Wójcik Phylloscopus trochiloides
  Gatunki ptaków w tabeli ułożono w kolejności systematycznej wg rzędów, natomiast w obrębie rzędów
zastosowano kolejność alfabetyczną.
Status dawny (gatunki stwierdzone przed rokiem 1950).

Materiał strony opracowano 30 października 2002 roku. Autor opracowania: K. Henel, Zespół Parków Krajobrazowych Województwa Śląskiego, Oddział w Rudach.

Pin It

O stronie

Serwis o przyrodzie województwa śląskiego opracowywany jest przez Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska we współpracy ze specjalistami z różnych dziedzin przyrodoznawstwa. Wszystkich zainteresowanych, zarówno amatorów, jak i profesjonalistów, zapraszamy do współredagowania oraz wzbogacania jego zawartości.

dr Jerzy B. Parusel

Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska jest jednostką organizacyjną Samorządu Województwa Śląskiego.

      logo CDPGS small logo slaskie kolorowe rgb

Newsletter

Informacje o bieżących wydarzeniach.

Zapisując się do newslettera zgadzasz się na postanowienia zawarte w naszej Polityce prywatności. Po zapisaniu prześlemy e-mail potwierdzający dopisanie do newslettera. Prosimy o potwierdzenie subskrypcji.

Zbiorcze RSS | Kalendarz RSS

© 2016 Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska |
Design by SD LTD / FreshSeo
sponsorzy

Pliki cookie ułatwiają świadczenie naszych usług. Korzystając z naszych usług, zgadzasz się, że używamy plików cookie.